Nasıl Başladı

2001 sonrasında ABD ekonomisini toparlamak için hızla indirilen faizler (2001-2004 dönemi), kredi kullanma talebini artırdı.

Artan kredi hacmi emlak fiyatlarını yükseltti. Yükselen emlak fiyatları, yeni kredi alınabilmesini sağladı. İpotekli gayrı menkule, ikinci-üçüncü ipotek yapılarak elde edilen kaynakla yeni harcama yapma imkanı sağlandı.

2002 yılında inşaat sektörü ile ekonomiyi canlandırmak ve düşük gelirlilerin konut sahibi olabilmelerini kolaylaştırmak amacıyla yeni düzenlemeler yapılmıştı (“subprime mortgage”-düşük kaliteli emlak kredileri artışının önü açılarak).

ABD Devlet Tahvillerinin hızla düşen faizleri ve artan emtia fiyatları ile yurtdışında bollaşan likidite, yeni yatırım alanları aradı.

Finansal Kitle İmha Silahları’nın Doğuşu

“NINJA (No Income, No Job, no Asset) krediler” olarak tabir edilen düşük kaliteli krediler hızla büyüdü.

Yatırım Bankaları, daha da fazla kredi verebilmek için, mevcut kredi alacaklarını satarak (menkul kıymetleştirme) yeni kaynaklar elde etti ve bunlarla da yeni krediler açıldı.

Azalan risk duyarlılığı, bankaları her türlü kar odaklı  (ama denetimi, takibi ve kaydı zayıf) işlemlere yöneltti.

Bir Çöküşün Hikayesi…

2001’de Ev’in değeri 100 bin dolardı. 20 bin peşin, 80 bin dolar ipotek kredisi (mortgage) ile alınmıştı. 2004’de yapılan yeni bir ekspertiz ile Ev’in değeri 150 bin dolara çıktı. 2. ipotek ile bankada 50 bin dolar kredi alındı ve Otomobil yenilendi.

2005’de bir ekspertiz daha yapıldı ve Ev’in değeri 180 bin dolar olarak belirendi, 3. ipotek alındı ve mobilyalar yenilendi.

2006’ya gelindiğinde artık herkes (şahıslar, emlakçı, banka vs.) Evin değerini 180 bin dolar olarak kabul ediyor ve buna göre hareket ediyordu.

Ancak 2007’de bir gün aynı mahallede benzer bir Ev satışa çıktı. Ama kimse 180 bin dolar ödemek istemedi. ve balon patladı.

Öyle ki, ‘ev’in satış fiyatı başlangıçtaki 100 bin $’ın altına (70 bin $’a) geriledi. Ev’i için 80 bin $ ipoteğe giren ev sahibi de, haliyle ödeme yapmak istemedi.

Alacaklarını tahsil edemeyen bankalar, borçlarını ödeyecek kaynak bulamayınca mali sistem durdu. Bankalar birbirine bile borç vermeyince Likidite Krizi başladı.

“Türev ürünlerinin yaygınlaşması ile kötü niyetli cin artık şişeden çıkmıştır. Bu ürünlerin ‘zehirli’ olduğu bir krizle belirgin hale gelinceye kadar, türleri ve toplam işlem hacmi artmaya devam edecektir”

Warren Buffet, 2002

“Aç doyar, açgözlü doymaz.”
Türk Atasözü

ABD’deki Finansal Krizin Rakamsal Boyutu

Batan Lehman Brothers’ın aktif büyüklüğü  : 600 milyar dolar
Batan diğer 12 bankanın aktif büyüklüğü       : 170 milyar dolar
Finans Kesiminde Oluşan Toplam Zarar        : 700-800 milyar dolar
Beklenen Toplam Zarar                                      : 1,2 trilyon dolar

Türkiye’nin Ekonomik Büyüklüğü                     : 660 milyar dolar
Türk Bankalarının Toplam Aktif Büyüklüğü  : 520 milyar dolar

Dünya’da Neler Bekleniyor

• Düşük faiz ve yüksek likidite döneminin sonu
• Likidite ve Kredi daralması –Büyüme’nin düşmesi
• Küresel Bankacılık sisteminin yeniden yapılanması
  (son kalan 2 büyük yatırım bankası GoldmanSachs ve MorganStanley, yatırım bankacılığından çekiliyor)
• Serbest Piyasa Ekonomisinin; Kurallı Piyasa Ekonomisine dönüşmesi
  ( yeni bir denetim-gözetim sistemi kurulacak )
• Bankaların aktiflerindeki kötü krediler, kurulacak bir kamusal tasfiye şirketine devredilmesi
• Bu şirketi kurmak üzere Bush Yönetimi Kongre’ye 700 milyar dolarlık kaynak aktarma yetkisi için başvurdu   (ancak bu durumda ABD kamu borcu ve bütçe açığı hızla artacak)

Türkiye’de Neler Bekleniyor

Riski Azaltan Faktörler

• 2001’den farklı olarak Kamu maliyesi çok daha iyi durumda
• Bankacılık sistemi çok daha sağlam ve ‘çürükler’inden ayıklandı
• Mali sistemde Denetim ve Gözetim güçlendirilmiş durumda

Riski Artıran Faktörler

• Reel Sektörün yurtdışı borçlanması yüksek ve artmaya devam ediyor  ama uzun vadeli borçlanma sayesinde risk azalıyor

• Yükselen Cari açık ve Bozulan Finansman Kalitesi

Alınması Gereken Dersler

• Her kriz, sistemdeki bir bozukluğa işarettir ve düzeltme fırsatı verir.
• Ama her düzeltmenin bir yan etkisi olacaktır. Kriz yönetimi, bu etkiyi en azda tutmaktır.
• Kişilerin servetlerindeki artış ile gelirlerindeki artış paralel değilse, servetler gelirden fazla artıyorsa, sistemde bir bozulma olduğuna işarettir.
• Krizin faturası herkese çıkacaktır.

İhracat Pazarlarının çeşitlendirilmesi gerekliliği

Avrupa Birliği’ndeki büyüme hızı     2007: % 2,6

                                     2008: % 1.0 (t)

                                     2009: % 0,9 (t)

• İhracatımızda AB’nin payı % 50, ABD’nin payı % 3
• AB pazarı aslında şimdiden etkilendi
• AB pazarına ihracattaki artış 7 aydır, geneldeki artışın altında

Tedbirli Olmanın Zamanı

• Böyle zamanlarda bilançolardaki uyumsuzluklar (vade, kur vb.) potansiyel risk doğuran alanlardır.
• Gayrimenkul ve Emtia fiyatları gevşeyecektir.
• Kredi maliyetleri artacak, krediyle yapılacak yatırımın verimliliği ve karlılığı daha fazla önem kazanacaktır.

Kurumsal Yapının Önemi

• Finansman Müdürünüze ve İş Geliştirme Müdürünüze iyi bakın, yoksa mutlaka edinin!
• “Küçük olsun benim olsun” veya “Ne iş olsa yaparız, biz her iş’te varız” devri bitmiştir!

Güneş girmeyen ev;
hastalık üretir

Büyüme olmayan ekonomi;
işsizlik, yoksulluk, huzursuzluk ve kavga üretir

Çeyrek Dönemler İtibariyle Büyüme

2008 yılı Sektörel Büyümeleri

Yükselen Piyasa Ekonomilerinde Büyüme Oranları

2008 yılı Vergi Gelirleri

Girdi Maliyetlerindeki Artış

Kaynak: IEA energy prices and taxes 2008

Yapmamız Gerekenler

“Çifte Çıpa” nın zamanıdır!

1) Güçlü Ekonomi

2) Kaliteli Demokrasi

Türkiye; kurumlar ve kurallar ülkesi olsun

Kurallar olsun, Herkese uygulansın, Kuralların nasıl değişeceği de kurallara bağlı olsun.

Kaynak: TOBB

Popularity: 6% [?]